Napakahabang landas na ang tinahak para sa pagkakaroon ng kapayapaan sa Min­danao. Rehiyong dinilig ng dugo ng mara­ming Filipino. Sundalo at mga rebelde nagpatayan. Kristiyano at Muslim nagbuwis ng buhay dahil sa kapaya­paan.

Ngayon isinasa­gawa sa Mindanao ang napakahalagang prosesong-politikal ang plebisito para sa Bangsamoro Organic Law o BOL.

Sana ito na ang pinakahuli at magtagumpay.

***

Ang mga naunang ‘sistemang politikal’ para sa Mindanao ay hindi umubra sa maraming kadahila­nan.

Isa na ang kahirapan. Kakulangan ng tulong mula sa sentrong pamahalaan mula sa Maynila. Nanatili ang armadong pakikibaka ng mga rebelde na lalo pang pinalala ng mga naglipanang armadong grupo, na binubuo ng mga bandido, grupong-pusakal ng mga politiko at ga­lamay ng terorismo.

Ang pinakaaasam na pag-unlad ng rehiyon ay naging bangungot. Marami ang nagutom, wala sa eskuwela ang mga bata dahil ang mga komunidad ay naapektuhan ng mga operasyong militar na kapwa inilunsad ng mga rebelde at pu­wersa ng gobyerno.

Ilang dekada rin sa maraming lugar sa Mindanao na i­ngay mula sa punglo at putok ng kanyon ang dumagundong sa maraming komunidad. Ang mga bukirin ay nawasak dahil nagha­bulan ang puwersa ng gobyerno at kalaban ng estado.

Sa bawat labanan, laging talo ang sibil­yan. Naiipit sa kaguluhan, sira ang kabuha­yan dahil sa bakbakan sa kanilang lugar.

***

Nawa ang plebisitong ito para sa BOL ay magresulta sa tinatawag na ‘long and lasting peace’ sa Min­danao. Dapat samantalahin ito ng mga taga-Mindanao lalo na ng mga apektadong lugar.

Dahil taga-Minda­nao si PDU30, talagang buhos ang proyekto at mga puhunan sa rehiyon. Walang dapat na maiwang lugar sa mga pagbabagong nagaganap ngayon sa tinatawag na “land of promise”.

Marami ng ‘peace agreement’ ang nilagdaan mula sa panahong Marcos hanggang sa administrasyong DU30. Mahabang landas na ang tinahak, panahon na para manaig ang kapaypaan at kaunlaran sa Mindanao.

Ang matahimik at maunlad na Mindanao ay mangangahulugan ng isang progresibo at mapayapang Pilipinas. Mangyayari lamang ito, kung mawawala na ang pangkat o grupo na naghahati mismo sa mga tao sa rehiyon.

Ang resulta ng plebisito para sa BOL ang magtatakda kung makakabangon o mananatiling nakalugmok sa kasalukyang sitwasyon ang mara­ming lugar sa Minda­nao na patuloy pa ring nasa ‘kuko’ ng banta hindi lamang mula sa mga bandido at tero­rista, kundi sa banta ng gutom at kahirapan na laganap rin sa buong bansa.