Pagharap sa bagong coronavirus­

Napakabilis ng pagpihit ng sitwasyon. Noong katapusan ng Pebrero, binanggit ng World Health Organization ang Pilipinas bilang isa sa 9 na bansa sa buong mundo na tila matagumpay na nakapagpigil sa pagkalat ng bagong coronavirus matapos magtala ng mga positibong kaso.

Nagsimula ang kasalukuyang linggo sa deklarasyon ni Pangulong Rodrigo Duterte ng state of public health emergency sa buong bansa matapos matuklasan ang unang kaso ng local transmission ng SARS-CoV-2 (opisyal na ngalan ng bagong coronavirus na nagdudulot ng sakit na tinatawag na COVID-19) — isang 62-taong gulang na lalaki na walang kasaysayan ng paglakbay sa mga bansang may COVID-19 o pakikisalamuha sa mga nanggaling doon. Sa ngayon, nasa 49 na ang kumpirmadong positibo sa naturang sakit.

Sinuspinde ni Duterte ang klase sa lahat ng antas sa buong Metro Manila mula Marso 10 hanggang 14. Pansa­mantalang pinagpaliban ng Department of Education ang lahat ng mga pambansa at pangrehiyong pagtitipon. Kinansela na ang Araw ng Dabaw ng Davao City at Panagbenga ng Baguio, mga mayor na piyesta at selebrasyon na karaniwang dinadayo ng daang-libong turista.

Nararamdaman na rin sa ekonomiya ang epekto ng paglaganap ng coronavirus sa bansa. Naitala ng Philippine Stock Exchange ngayong linggo ang pinakamalubhang pagbulusok sa stock market mula noong pandaigdigang krisis sa pinansiya ng 2008. Kag­yat at dramatiko ang pagbaba ng bilang ng mga dayuhang turista, lalo na mula sa China. Naglaho ang karaniwang mahabang pila at makapal na bilang ng tao sa mga airport. Aalingawngaw sa mga susing sektor ng manupaktura, serbisyo, at import-export ang pagbagal o paghinto ng produksyon sa China, na maaaring magresulta sa tanggalan ng trabaho dito sa Pilipinas.

Malinaw na hindi na mapipigilan ang paglaganap ng bagong coronavirus sa populasyon. Sa kasalukuyang yugto, nakatuon ang mga pagsisikap sa paglimita sa bilang na mahahawa at pagbigay ng kaukulang serbisyong medikal sa magkakasakit.

Sa mga darating na linggo, lalong mala­lantad ang malubhang kakapusan ng sistemang pangkalusugan sa ating bansa. Ginisa sa Senado ang Department of Health dahil mayroon lamang itong 2,000 testing kit para sa SARS-CoV-2.

Bago pa man lumaganap ang coronavirus, punong-puno na ang mga ospital, pampubliko man o pribado, dahil sa paglaganap ng iba pang sakit, tulad ng dengue at tigdas.

Dahil sa debolusyon ng serbisyong pangkalusugan noong 1992, nasa unang hanay ng pagtugon sa epidemya ang mga health center at ospital ng mga gobyernong lokal. Sa kasamaang palad, kapos sa mga doktor at nars, pasilidad, kagamitan, at iba pang pangangaila­ngan ang mayorya ng mga ito.

Kahit ang pinaka-epektibong hakbang para makaiwas sa SARS-CoV-2 na pinapayo ng mga eksperto — ang madalas at wastong paghuhugas ng kamay — ay hindi simpleng bagay para sa 20% ng mga pamilya sa bansa na walang mapagkukunan ng malinis na tubig at sabon.

Panahon na upang ipaglaban ang libre, pampubliko, at komprehensibong serbisyong pangkalusugan para sa bawat Pilipino.